YAZAN: Menekşe KOÇAK
Geçen ayki yazımızda sağlık raporlarında yaşanan sorunlar üzerinde durmuştuk. “Engelli Bakanlığı kurulursa sağlık raporlarıyla ilgili sorunlar çözülebilir mi?” sorusunun cevabını tartışmıştık.
Bu haftaki yazımızda ise sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan sorunları ele alacağız. Engelli Bakanlığı kurulursa çözüm için neler yapılabileceğini kısaca yazacağız. Amacımız engelli bireylere yönelik hizmetlerin engel türlerine göre nasıl farklılaştığını göstermektir. Ayrıca engelli STK ‘larının ve ana muhalefet partisinin “Engelli Bakanlığı” kurulursa sorunlar çözülür algısının yüzeyselliğini de gözler önüne sermektir.
Önce Sorunları Sıralayalım:
1. Randevu Bulamama:
Muayene ve tetkik için aylar sonraya gün verilmesi sağlık sisteminin genel sorunudur. Bu sorunların çözümü için esasen Sağlık Bakanlığı içinde köklü bir reform gerekir.
Engelli Bakanlığı kurulursa, sağlık kurulu raporları, rutin poliklinik muayenesi, evde sağlık gibi hizmetler için sağlık merkezleri açabilir. Bu yapılanma personel ve alt yapı bakımından çok büyük maliyet yükünü getirir. Engelli Bakanlığının bütçesi bunu kaldırabilecek kadar güçlü olmalıdır.
Ayrıca Sağlık Bakanlığı ile yetki karmaşası olmaması için görev tanımlamalarının çok iyi yapılması gerekir.
2. Hastane İçinde Erişim Eksikliği:
Çoklu engel grupları, görme ve ortopedik engelliler bu konuda sorun yaşamaktadır. Görme engelli bireyler için hastane koridorlarında sesli açıklamalar veya koridorlarda kabartma yönlendirme şeritleri yok. Bu nedenle görme engelliler muayene odasına gitmek için bir refakatçi desteğine ihtiyaç duyuyor.
Ortopedik engelliler için de rampa ve asansörlerin yetersizliği muayene odasına ulaşımı zorlaştırıyor.
Engelli Bakanlığı, hastane içinde Engelli Refakatçi Birimi kurarak sistemi rahatlatabilir. Tabii bu, ek personel istihdamı nedeniyle bütçeye yük getirir.
Engelli Bakanlığı’na yeni yapılanmada denetleme yetkisi verilirse, hastaneleri ve eksiklikleri belirleyerek sürecin takipçisi olabilir.
3. Engel Durumuna Uygun Muayene ve Tetkik Ortamı Hazırlama
Engelli bireyler engel türlerinden kaynaklı iletişim zorluğu ve muayene ortamının imkanları nedeniyle farklı zorluklar yaşıyorlar.
Mesela işitme engelliler, doktorla iletişimde sorun yaşıyorlar. Çünkü sağlık personeli işaret dilini bilmiyor.
Otizmli bireylerin ses, koku, dokunma gibi duyularıyla ilgili sorunları var. Bu nedenle muayene ve tetkikte çok ciddi sorunlar yaşıyor.
Bunun bir örneğini çok yakın zamanda yaşadım. Etlik Şehir Hastanesine 20 yaşındaki otizmli oğlumu götürmemgerekti. Anne oğul yaşıyoruz. Oğlumun okulunda görevli olan Serhat'tan yardım istedim. Birlikte hastaneye gittik. Doktor kan istedi. Kan alma bölümüne gittim. Baş hemşireye "Oğlum otizmli. Yanımda bir kişi var, iki kişi daha olursa oğlumu tutarak zorla kan alabiliriz.” dedim. Cevabı; “Bizim görevimiz kanı almak. Tutmak sizi ilgilendirir.” oldu.
Güvenlik görevlilerinin yöneticisine halimi arz edip destek istedim.
Cevap; “Biz güvenlik işiyle ilgileniriz.” Yani ben çaresizlikten; oğlum hastane ortamında beklemekten öfke krizi geçirirsek güvenlik müdahil olacak...
Bu ara Serhat iki hasta yakını buldu. Kan almadaki bir hemşire “Ben alırım kanı.” dedi. Onun da oğlu otizmliymiş. Serhat, Koray’ı arkadan kucakladı. Koray çok direnmedi, biz de tedbir olsun diye bacaklarını ve kan alacağımız kolu tuttuk. Kan alınırken Koray, Serhat’la sayı sayıyordu.
Sadece otizmli bireyler için değil psikolojik rahatsızlığı olan bireylerin bir kısmının muayenesinde mutlaka deneyimli destek personele ihtiyaç var.
Engelli Bakanlığı refakatçi desteği ile süreci kolaylaştırabilir. Ayrıca yeni yapılanmadaki görev tanımına “Güvenlik görevlileri hastaya muayene ve tetkik süresindeihtiyaç duyulan desteği vermelidir.” gibi eklemeler yapılması sağlanabilir.
4. Medikal Cihazlara Ulaşımda Zorluklar:
Hayatî önem taşıyan medikal cihazların geri ödeme kapsamında olmaması da çok ciddi bir sorun...Mesela öksürtme cihazı, aspirasyon ve idrar sondası gibi hayatî cihazlara ulaşımda ciddi sıkıntılar var. Yine tek tip, kalitesiz ürünlere ödeme yapılması da sağlık sorunlarına neden oluyor. Örneğin tek tip tekerlekli sandalye kullanımı nedeniyle ilerleyen yıllarda omurgada sorunlar artıyor.
Ayrıca medikal ürünlerin genellikle beş yılda bir SGK tarafından karşılanması da sorunlar yaratıyor. Beş yıl içinde medikal ürünler yıpranıyor ve kullanımı zorlaşıyor. Ülkenin ekonomik şartları nedeniyle yenisini almak bir yana engelliler, %20‘lik katkı payını ödemek de bile zorlanıyor.
Maalesef teknolojinin sunduğu akıllı baston ve biyonik kulak gibi ürünlerden çok uzaktayız.
Ayrıca önemli bazı ilaçları SGK‘nın karşılamaması da sağlık alanında tüm vatandaşların yaşadığı önemli bir sorundur.
Engelli Bakanlığı medikal ürünlerde standartlar belirleyerek kalitesiz ürünleri piyasadan kaldırabilir.
Engelli Bakanlığı bütçesinden SGK ‘nın ödediği bedele ek ödeme yaparak kaliteli ürüne ulaşımı kolaylaştırabilir.
5. Rehabilitasyon Hizmetlerinde Süreklilik Ve Bütüncüllük Eksikliği
Fizik tedavi, dil terapisi, psikoterapi gibi hizmetlerde süreklilik yok. Bu hizmetlerin farklı merkezlerde verilmesi de sorun yaratıyor. Kırsal kesimde yaşayanların bu hizmetlere ulaşması ise neredeyse mucize... Son zamanlarda MEB'in fizik tedaviyle ilgili raporları onaylamadığıylailgili haberler gelmeye başladı. Fizik tedavi Sağlık Bakanlığının görev alanına girdiği için fizik tedavi ücretini karşılamayıbırakacağıyla ilgili söylentiler var.
Engelli Bakanlığına ait merkezlerde rehabilitasyon hizmetleri verilebilir. Kırsal için mobil hizmet birimi devreye sokulabilir. Tabi bunun için de bütçe gerekir.
Sonuç olarak Engelli Bakanlığı açılırsa devasa bütçeye ihtiyacı var. “Böyle bir bütçe Türkiye gerçeğinde mümkün mü?” sorusunun cevabını vermek pek de zor olmasa gerek...
Ayrıca Engelli Bakanlığı’nın kurulması için mevzuatının hazırlanması, taşra teşkilatının yapılandırılması, personel alımı çok zaman ve para gerektirir.
Gelecek yazımızda eğitim alanındaki sorunlara değinmek üzere hoşça kalın.
15.01.2026
